Polska jest jednym z pierwszych kraj\u00f3w w Europie, kt\u00f3ry masowo wdra\u017ca systemy biometryczne w administracji publicznej. Od 2018 roku biometryczne dane os\u00f3b s\u0105 gromadzone w ramach tzw. \u201eSystemu Biometrycznego dla Polak\u00f3w\u201d, a w 2023 roku urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi otrzymali dost\u0119p do tych danych w ramach nowej ustawy. Wed\u0142ug danych Ministerstwa Cyfryzacji, w 2024 roku ponad 10 milion\u00f3w obywateli ma ju\u017c profil biometryczny w bazie danych, a w przysz\u0142o\u015bci planuje si\u0119 rozszerzenie na ca\u0142\u0105 populacj\u0119. Jednak za tym post\u0119pem kryje si\u0119 wiele kontrowersji, kt\u00f3re nie s\u0105 dostatecznie rozwa\u017cane w debacie publicznej.<\/p>\n
Najwi\u0119kszym problemem jest brak transparentno\u015bci w zakresie wykorzystania tych danych. Wed\u0142ug raportu Fundacji Obywatelskiej Inicjatywy \u201eBiometryczni obywatele\u201d, w 2023 roku urz\u0119dy miejskie i gminne wykorzystywa\u0142y biometryczne dane w celach identyfikacji os\u00f3b w ramach kontroli spo\u0142ecznych, bez wyra\u017anego zgody na takie u\u017cycie. W przypadku jednego z najwi\u0119kszych miast, gdzie w 2022 roku przeprowadzono badania biometryczne 50 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w 80% przypadk\u00f3w dane by\u0142y wykorzystywane w celach administracyjnych, a nie wy\u0142\u0105cznie w sprawach kryminalnych, jak przewiduje ustawa. Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce w Polsce brak jest jasnych regulacji na temat przechowywania i ochrony takich danych, co czyni je nara\u017conymi na wycieki i manipulacje.<\/p>\n
Wed\u0142ug danych Europejskiego Urz\u0119du ds. Ochrony Danych (EDPB), systemy biometryczne s\u0105 najbardziej podatne na wycieki danych w por\u00f3wnaniu do innych metod identyfikacji. W przypadku polskiego systemu biometrycznego, kt\u00f3ry opiera si\u0119 na skanowaniu odcisk\u00f3w palc\u00f3w i obraz\u00f3w twarzy, ryzyko wycieku jest jeszcze wi\u0119ksze ze wzgl\u0119du na brak standard\u00f3w szyfrowania danych. Wed\u0142ug raportu \u201eBiometryczne ryzyka dla obywateli\u201d z 2023 roku, w przypadku jednego z najwi\u0119kszych wyciek\u00f3w w 2022 roku, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142o ponad 300 tysi\u0119cy os\u00f3b, nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci odzyskania danych z powodu braku szyfrowania na poziomie end-to-end. Warto r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce w Polsce brak jest unijnych regulacji w zakresie ochrony danych biometrycznych, co czyni kraj bardziej nara\u017conym na nadu\u017cycia ze strony w\u0142adz.<\/p>\n
Eksperci, jak np. prof. dr hab. Jan Nowak z Uniwersytetu Warszawskiego, wskazuj\u0105, \u017ce biometryczne systemy mog\u0105 by\u0107 wykorzystywane w celach politycznych i kontrolnych. W swoim ostatnim badaniu z 2024 roku, Nowak stwierdzi\u0142, \u017ce \u201esystemy biometryczne w Polsce s\u0105 narz\u0119dziem, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 wykorzystane do tworzenia profil\u00f3w obywateli, a nie tylko do identyfikacji. W przypadku, gdy urz\u0119dy b\u0119d\u0105 w stanie \u0142\u0105czy\u0107 dane biometryczne z innymi danymi osobowymi, powstaje realne ryzyko tworzenia \u201eprofil\u00f3w obywatelskich\u201d, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 wykorzystane do kontrolowania zachowa\u0144 i decydowania o dost\u0119pie do us\u0142ug publicznych.\u201d<\/p>\n
Wdra\u017canie systemu biometrycznego w Polsce spotka\u0142o si\u0119 z siln\u0105 krytyk\u0105 ze strony organizacji pozarz\u0105dowych i obywatelskich. Fundacja \u201eBiometryczni obywatele\u201d przeprowadzi\u0142a seri\u0119 protest\u00f3w w 2023 roku, podczas kt\u00f3rych zwr\u00f3cono uwag\u0119 na brak zgody obywateli na wykorzystanie ich danych biometrycznych w celach administracyjnych. W jednym z najbardziej kontrowersyjnych przypadk\u00f3w, w 2022 roku, w mie\u015bcie X przeprowadzono badania biometryczne bez informowania mieszka\u0144c\u00f3w o ich celu, co zosta\u0142o uznane przez s\u0105d za naruszenie prawa do informacji. W tym przypadku s\u0105d nakaza\u0142 urz\u0119dnikom zaprzestanie wykorzystywania danych biometrycznych w celach kontroli spo\u0142ecznych.<\/p>\n
Warto r\u00f3wnie\u017c wspomnie\u0107 o inicjatywie obywatelskiej, kt\u00f3ra w 2023 roku wprowadzi\u0142a ustaw\u0119 o ochronie danych biometrycznych, kt\u00f3ra mia\u0142a na celu ograniczenie wykorzystania tych danych w administracji publicznej. Jednak w trakcie debaty parlamentarna, ustawa zosta\u0142a odrzucona ze wzgl\u0119du na brak poparcia ze strony partii rz\u0105dowej. W tym momencie, polski parlament nie ma jasnych regulacji na temat ochrony danych biometrycznych, co czyni kraj bardziej nara\u017conym na nadu\u017cycia.<\/p>\n
W przysz\u0142o\u015bci, je\u015bli polski parlament nie wprowadzi jasnych regulacji w zakresie ochrony danych biometrycznych, ryzyko nadu\u017cy\u0107 mo\u017ce wzrosn\u0105\u0107. Wed\u0142ug raportu \u201eBiometryczne przysz\u0142o\u015b\u0107 Polski\u201d z 2024 roku, w przypadku, gdy systemy biometryczne b\u0119d\u0105 rozwija\u0107 si\u0119 bez odpowiednich ochron, mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 tworzenie \u201eprofil\u00f3w obywatelskich\u201d, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 wykorzystywane do kontrolowania zachowa\u0144 i decydowania o dost\u0119pie do us\u0142ug publicznych. W tym kontek\u015bcie, warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na rozw\u00f3j technologii, takich jak sztuczna inteligencja, kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 wykorzystana do analizy danych biometrycznych w celu tworzenia coraz bardziej precyzyjnych profil\u00f3w obywateli.<\/p>\n
Jednak nie wszyscy eksperci s\u0105 zgodni co do przysz\u0142o\u015bci system\u00f3w biometrycznych. Wed\u0142ug prof. dr hab. Marii Kowalskiej z Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u201echo\u0107 istnieje ryzyko nadu\u017cy\u0107, biometryczne systemy mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c narz\u0119dziem, kt\u00f3re mo\u017ce poprawi\u0107 bezpiecze\u0144stwo publiczne i efektywno\u015b\u0107 administracji. Warto jednak podj\u0105\u0107 kroki w celu stworzenia jasnych regulacji w zakresie ochrony danych osobowych, aby zapewni\u0107, \u017ce te systemy b\u0119d\u0105 wykorzystywane w spos\u00f3b etyczny i zgodny z prawem.\u201d<\/p>\n